HUBYAR SULTAN’IN HAYATI

  Halk arasında Hubyar, Hubyar Sultan, Hubyar Devletlü, Hızır Hubyar, Hubyar Baba, Hubyar Derviş olarak adlandırılmaktadır.

  Birleşik bir kelime olan Hûbyâr’ın iki anlamı vardır. Hû: Allah anlamındadır. Hûb: güzel, hoş, iyi demektir. Yâr: yârân, dost, sevgili, ahbab, mahbûb, muhibb ifade etmektedir. Hûbyâr ise birincisi dünyevi anlamda “Güzel Dost” demektir.Türkmence; Huday (Hudaay): Allah, Hüda. Hudayyolı (Hudayyoolı): Allah için kesilen kurban. Demektir ki eski Orta-Asya Türkçesinde ve lehçelerinde aynı anlamlara gelen benzer kelimeler vardır. İkincisi ise manevi anlamda “Allah’ın sevgilisi”, “Allah’ın Güzel Dostu” ya da “Hakk Ereni”ni, Allah yolunda başını (serini) kurban etmeye hazır, kamil insanı ifade eder ki; Alevilerde bu manada “Hubyar Sultan”ı telakki etmişlerdir.

  Hünkâr Hâce Bektaş-ı Veli (1209/10-1271/3) ile çağdaş olan Hubyar Sultan’ın Türkistan’da evli olduğuna dair bir rivayete rastlamadık. Bu durum Alevilik’te tek eşlilik anlayışından kaynaklanmış olabilirliğindendir. Ortak ittifak Hubyar Sultan, Anadolu’ya gelip yerleştikten sonra evlendiğidir. Karamanoğlu Mehmet Bey (Ö.1277) yöreyi irşat amacıyla Yalıncak Sultan adlı bir zatı gönderir. Bu zatta bugünkü Sivas’ın Hafik İlçesinin Yalıncak Köyü’ne yerleşerek dergahını kurar. Hubyar Sultan’da Yalıncak Sultan (Ö. 1283 )’ın kızı Gönül Ana ile evlenir ve soyu bu hatundan devam ederek bugünlere gelir. Bu evliktende anlaşılacağı gibi Hubyar Sultan ile Karamanoğlu Mehmet Bey arasında sıkı bir siyasi ilişki mevcuttur. Varolan bu ilişki bölgedeki halk hareketlerinede yansımıştır.

  Bugünkü Kazakistan’ın Türkistan bölgesinden Oğuz-Beydili boyu oymakları ile Anadolu (Rum)’a göçerek; Tokat bölgesine yerleşen Hubyar Sultan’da Hâce Ahmet Yesevi halifelerindendir. Hubyar Köyü’nde tarihsel olarak Beydili Sıraç topluluklarına ve Hubyar Dede Ocağı’na damgasını vuran Hubyar adında iki zat vardır. I.Hubyar Sultan 13.yüzyılda, II.Hubyar Abdal 16.yüzyılda yaşamıştır. İki Hubyar’ın yaşam öyküsü, rivayetleri, menkıbeleri, kerametleri, ozanların deyişleri birbirine karışmıştır. I. Hubyar Sultan’ın konar – göçer bir şekilde zaman zaman geldiği Ormanlık yöre kutsal kabul edilmektedir.Kendi adıyla anılan bugünkü Hubyar Köyü’nü kuran II.Hubyar Abdal ise Horasan’dan gelen Hubyar Sultan’ın torunlarındandır.

  I.Hubyar Diye de bildiğimiz ve 13.yy da yaşayan Hubyar Sultan’ ın tam olarak ne zaman ve nerede öldüğü bilinmemektedir.

  16.yy da yaşayan Hubyar ‘ ın ise eldeki belgelere göre 1573 lü yıllarda öldüğü düşünülmektedir. Hubyar Abdal diye de adlandırdığımız II.Hubyar ‘ ın Türbesi Tokat Almus Hubyar Köyündedir. Bu türbenin nezdinde her iki Hubyar bir kabul edilmiş ve dua ve kurbanlar buraya sunulmaktadır.

  Hubyar Abdal 1527 yılında Tokat Bölgesinde yapılan Celali İsyanlarından Zünnünoğlu Halil ayaklanmasına katılmış hatta bu ayaklanmanın organizesini sağlamıştır. Bu isyanın kanlı bir şekilde bastırılmasından sonra Bugünkü Hubyar Köyü sınırları içerisinde bulunan Tekeli Dağı eteklerinde bulunan Gürgençukuru diye de bilinen Ormanlık alana yerleşmiş ve Hayatını bu bölgede tamamlamıştır.

  Hubyar Abdal Hubyar Köyüne bir Tekke kurarak taliplerine ve gelip geçenlere aş imkanı sağlamıştır. Buraya kurduğu Dergahta yetişen Dedeleriyle Kızılbaş Beydili Sıraç Türkmenlerine hizmet etmiş onların birliğini ve dirliğini temin etmiştir.

  Kaynak : Hubyar Sultan Ocağı ve Beydili Sıraç Türkmenleri - A.KENANOĞLU - İ.ONARLI Hubyar Sultan Derneği Yayınları 1

  HUBYAR OCAĞI

  Hubyar Ocağı; Anadolu da bulunan 12 büyük Alevi Ocağından birisidir. Hubyar Ocağı ismini kurucusu olan Hubyar Sultan Dede’ den almaktadır.Hubyar Ocağı mensupları Amasya-Tokat-Sivas yörelerinde Sıraç Toplulukları diye de adlandırılmaktadırlar.

  Hubyar Ocağının kuruluş tarihi hakkında çok fazla bilgi bulunmamakla birlikte eldeki şecereye göre bu Ocak 13.yy da kurulmuştur.

  Hubyar Ocağının Kurucusu Hubyar Sultan Dede' nin Beğdili Türkmen aşiretinden olduğu ve bu Ocağın kurulmasında başta Beğdili aşireti olmak üzere birçok Türkmen aşiretinin rol oynadığı gerek tarihi bir takım belgelerden, gerek Hubyar mensubu köy isimlerinden ve gerekse de eskilerden beri Hubyar dedelerinin anlattıklarından ortaya çıkmaktadır.

  Diğer taraftan ise Anlatılan Rivayetlerde ve eldeki şecerede Hubyar Sultan Dede' nin Hz. Ali torunlarından ve 12 imamlardan olan İmam Rızanın soyundan geldiğidir. Yani Hubyar Dervişin Evladı Resul (Seyit) olduğudur.

  Hubyar Ocağı Dedelerinin eskilerden Üryan Hızır ocağına bağlı oldukları ve bu ocağın dedelerine görüldükleri Hubyarlılar tarafından anlatıla gelmekte ve bu durum Üryan Hızır dedeleri tarafından da bilinmektedir. Zamanla Üryan Hızır dedelerinin Hubyar köyüne gelememesi sebebiyle Hubyar dedeleri bir birlerine el vermişlerdir.

  Hubyar Ocağı düşkünleri ise Hıdır Abdal Ocağına veya Hacı Bektaş Veli Ocağına görülmektedirler.Hubyar Ocağı mensupları , Tokat- Almus (Eskiden Sivas-Hafik) Hubyar Köyü merkez olmak üzere Tokat-Sivas-Amasya-Çorum-Samsun-İzmit-Aydın-Manisa–Erzurum-Erzincan yörelerinde yoğun olarak bulunmaktadır. Bunun yansıra Hubyar dedelerinin eskilerden Azerbaycan taraflarına dedeliğe gittikleri anlatılmakta ve halen bunu bilenlerde yaşamaktadır.

  Günümüzde Hubyar Ocağı mensuplarının önemli bir bölümü ise Yurt dışında (Almanya- Avusturya – İsviçre – Hollanda – İngiltere – Fransa – Belçika Amerika ) yaşamaktadırlar.

  Hubyar Ocağı , 1800’ lü yılların sonlarına doğru bir ayrıma uğramış ve Tokat Zile’ de bulunan Veli Baba ve eşi Anşa bacı Kendilerinin bizzat Hubyar’ dan el aldıklarını iddia ederek Hubyar Dedelerinden ayrılmışlar ve bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. Veli Babanın ortaya çıkmasıyla birlikte Tokat-Zile ve Amasya yöresinde bulunan Hubyar talipleri Hubyar Dedelerinden vazgeçerek bu kişilere görülmeye, sorulmaya ve tarikatlarını yürütmeye başlamışlardır. Anşa Bacılılar diye tanınan bu gurup, Sıraç Toplulukları diye de tanınmaktadır.Gerçi yörede bulunan Tüm Hubyar taliplerine sıraç diye hitap edildiği bilinmektedir. Anşa Bacılılar Halen Hubyar türbesini ziyaret edip, dualarını edip kurbanlarını sunmaktadırlar.

  Anşa Bacılılar tüm Hubyar mensupları gibi gelenek, göreneklerine son derece bağlı ve orijinalliğini hiç kaybetmemiş topluluklar olarak dikkat çekmektedir.

  Hubyar Ocağı günümüzde de Dedesiyle,Talibiyle aktifliğini koruyan geleneklerini, göreneklerini, inançlarını, ibadetlerini kent ortamında dahi yerine getirebilen ender Ocaklardan birisidir.

  Kaynak : Hubyarnet